Please rotate your device

Petra doet energieonderzoek in Brabantse wijken

6 oktober 2018 - Diep

Petra werkt sinds 1 juli aan haar promotieonderzoek bij het Tilburg Center for Regional Law and Governance (TiREG) van Tilburg University. Uiteraard blijft zij daarnaast partner en adviseur bij Diep.

Vorige week verscheen in het vakblad Stedebouw & Architectuur een artikel over het onderzoek. Geïnteresseerd? Lees hieronder de volledige tekst.

ENERGIEONDERZOEK IN TIEN BRABANTSE WIJKEN

Nederland heeft 3.086 wijken met 7.774.396 woningen (CBS, 2018). Om de klimaat- en energiedoelstellingen te behalen zetten betrokken partijen in op het transformeren van die wijken en woningen, zoals ook te lezen in het nieuwe klimaatakkoord (www.klimaatakkoord.nl). In wijken zal door woningen straks maximaal evenveel energie gebruikt kunnen worden als er zelf opgewekt wordt via duurzame bronnen.

De transitie naar energieneutrale wijken en woningen is onderwerp van mijn promotieonderzoek aan het Tilburg Center for Regional Law and Governance (TiREG) van Tilburg University. Hoe je deze ingewikkelde opgave op het niveau van de stad en de regio aanpakt is een van de kernvragen van het onderzoek. Wat maakt de opgave zo ingewikkeld? Woningeigenaren maken maar mondjesmaat de overstap naar grootschalige verduurzaming. Ze ervaren teveel obstakels. Als ze al willen investeren, vinden ze nauwelijks een passend aanbod. De energie-infrastructuur is meestal ingestoken op wijkniveau. Voor de netbeheerder is het vrijwel onmogelijk om voor één huishouden de infrastructuur aan te passen. Top-down de infrastructuur veranderen voor een hele buurt stuit echter vaak op weerstand omdat bewoners dan gedwongen worden investeringen in hun woning te doen. Enthousiaste burgerinitiatieven slagen er regelmatig in om de handen op elkaar te krijgen voor het plaatsen van zonnepanelen, maar vervolgens komen ze meestal niet verder in het verbreden van de aanpak naar bijvoorbeeld grootschalige renovaties.

Beweging in een wirwar van partijen

Een belangrijk obstakel vormt de wirwar van partijen. Naast de bewoners en netbeheerders zijn er beleidsmedewerkers die de verduurzaming aanjagen. Planologen werken aan omgevingsplannen. En dan nog de onderhoudsdiensten van de gemeenten, die zorgdragen voor het beheer en onderhoud van de straten. Verder heb je tal van ondernemers en bedrijven die nieuwe producten ontwikkelen en die graag in de wijken willen toepassen. Om er maar een paar te noemen. Het vinden van de juiste afstemming en het komen tot concrete verdere stappen binnen deze wirwar aan meningen, belangen en acties is een belangrijke factor om wijkaanpakken succesvol te laten verlopen. Dat die afstemming belangrijk is weten we, maar hoe die afstemming precies vorm te geven en wie in daarin welke rol vervult, ga ik onderzoeken.

Verschillende wijken

Het is waarschijnlijk niet zo dat één aanpak in elke wijk werkt. Daarvoor zijn de verschillen te groot. De ene wijk ligt bijvoorbeeld in landelijk gebied, bestaat vooral uit vrijstaande koopwoningen en er wonen relatief veel ouderen. De andere wijk is sterk verstedelijkt, met sociale huurwoningen en meergezinswoningen en veel alleenstaanden en jonge gezinnen. Dat heeft gevolgen voor wat werkt op weg naar energieneutraliteit. Ook de manier waarop de lokale gemeenschap in en om wijken functioneert en is georganiseerd is verschillend: de ene wijk initieert heel veel en in de andere gebeurt niets. We weten dat het vertalen van de opgave naar de lokale context een belangrijke factor is in wijkaanpakken. Hoe de verschillen tussen wijken precies van invloed zijn op het vormgeven van een wijkaanpak, ga ik onderzoeken.

Niet alleen maatwerk

Naast verschillen, vertonen wijken ook veel gelijkenissen. Dat maakt een tot op zekere hoogte gemeenschappelijke aanpak mogelijk. Het wiel hoeft dus niet steeds opnieuw uitgevonden te worden. De markt anticipeert hierop door producten en services te ontwikkelen die breder toegepast kunnen worden. Ook wetgeving en financiering wordt meestal niet geregeld voor elke wijk apart maar op een hoger schaalniveau. Het delen van technische en sociale innovaties kan dit proces versnellen en gaat over wijken heen. We weten dat wijkoverstijgende verbindingen een belangrijke factor zijn van succesvolle wijkaanpakken. We willen weten hoe die wijkoverstijgende verbindingen precies werken en wie welke rol op zich neemt bij vormgeven van die verbindingen.

Wat dat betreft is op dit moment heel veel gaande. Op verschillende plekken in het land wordt gewerkt aan (aspecten) van wijkaanpakken: co-creatie, bottom-up processen, leren en experimenteren, coalities vormen, platforms optuigen en vraag- en aanbodprocessen anders inrichten. We willen leren van wat er allemaal gebeurt in deze (innovatieve) wijkaanpakken, wat wel of niet werkt in verschillende omstandigheden en wat daarin bepalend is.

Onderzoek

Dat ‘leren van wat er allemaal gebeurt’ spitst zich in mijn promotieonderzoek toe op tien Brabantse wijken. Ik vergelijk de komende twee jaar tien wijkaanpakken in tien verschillende wijken in de regio Hart van Brabant, namelijk in Tilburg, Hilvarenbeek, Oisterwijk, Heusden en Gilze Rijen. Eén van die wijken is Quirijnstok in Tilburg, waar de gemeente, een groep bewoners, een VVE en een institutionele vastgoedeigenaar een plan hebben voor “Quirijnstok aardgasvrij”.

Het vergelijkend, meerjarig onderzoek vindt plaats in het kader van het project Sociaal-Maatschappelijke Innovatie Labs Energieneutrale Woningvoorraad (SMILE). SMILE is voortgekomen uit een regionaal netwerk in Midden Brabant (zie kader). We onderzoeken tegelijkertijd hoe SMILE als regio initiatief een rol speelt in die wijkoverstijgende verbindingen en daarmee in het aanpakken van een complex maatschappelijk vraagstuk, zoals de energietransitie.

Wat levert het op?

Het onderzoek draagt bij aan het beter begrijpen van de processen rond het energieneutraal maken van bestaande wijken.

  • Inzicht in welke aanpakken werken om bestaande wijken energieneutraal te maken.
  • Weten op welke manier omstandigheden in wijken van invloed zijn op de werking van procesbenaderingen. Wat werkt op welke plek?
  • Kennis ontwikkelen over de rol van regionale partijen in het ontwikkelen van succesvolle processen rond aanpakken voor energieneutrale wijken.

 SMILE

SMILE is een project van Regio Hart van Brabant, Gemeente Tilburg, Gemeente Hilvarenbeek, Twee Snoeken en Tilburg University. Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en de Europese Unie. Het project loopt tot medio 2020.

Meer lezen over SMILE?

https://www.stimulus.nl/opzuid/project/smile-sociaal-maatschappelijke-innovatie-labs-energieneutrale-woningvoorraad-midden-brabant/

https://www.regio-hartvanbrabant.nl/nieuws/495-verduurzamen-en-van-het-gas-af-met-smile

https://www.tilburguniversity.edu/research/institutes-and-research-groups/tireg/research/projects/smile/

 

Ga terug naar blog overzicht